Dysenteria bacillaris

(dizenterija, srdobolja, gri┼ża)
dizenterija1Izazivaju je ┼íigele. Glavni simptomi su bolovi u trbuhu, sluzavo-krvavi proljev, la┼żni pozivi i tenezmi, ┼íto sve sa─Źinjava dizenteri─Źni sindrom.
Osim toga ┼íigele mogu izazvati samo enterocolitis ili gastroenteritis, bez izra┼żenog dizenteri─Źnog sindroma, pa je onda ispravnije upotrijebiti naziv ┼íigeloza nego bacilarna dizenterija.

EPIDEMIOLOGIJA

dizenterija22Bacilarna dizenterija se javlja sporadi─Źno, znatno rje─Ĺe u vidu velikih epidemija, uglavnom za vrijeme ratova i neredovnih prilika. Izvor infekcije je bolesnik, rekonvalescent i klicono┼ía, a bolest se prenosi fekalnooralnim putem. Od dizenterije obolijevaju najvi┼íe odrasli. Imunitet je kratak i monotipski. Naj─Źe┼í─çe se bolest prenosi hranom i prljavim rukama, a rje─Ĺe vodom. I muhe igraju veliku ulogu u ┼íirenju dizenterije.

Etiologija

┼áigeloze izazivaju bakterije, koje se dijele u ─Źetiri podgrupe i vi┼íe tipova. Podgrupe su ozna─Źene velikim slovima A, B, C i D.

  • podgrupa A Shigella dysenteriae sa 8 tipova,
  • podgrupu B Shigellae flexneri sa 6 tipova i varijantama x i y,
  • podgrupa C Shigellae boydi sa 11 tipova
  • podgrupu D Shigellae sonnei.

Sigele su gram-negativni bacili, sadr┼że endotoksine, izuzev Shigellae dysenteriae koja pored endotoksina ima i egzotoksine.

PATOGENEZA

Uzro─Źnici putem hrane, vode ili prljavih ruku dospijevaju u ┼żeludac. Normacidini i hiperacidni ┼żelu─Źani sok predstavlja za njih prvu barijeru i dovodi do njihovog djelimi─Źnog uni┼ítavanja. Raspadnute klice osloba─Ĺaju endotoksine, koji iritiraju sluznicu ┼żeluca i tankog crijeva. Toksini prelaze u krv i dvojako djeluju. Na sluznicu debelog crijeva djeluju lokalno i to prvenstveno na zavr┼íetke Majsnerovog i Auerbahovog spleta, zatim centralno na udaljene organe, u prvom redu na vegetativne i kardiovaskularne centre. Posljedica lokalnog djelovanja toksina na debelo crijevo su gr─Źevi, la┼żni pozivi i tenezmi, a toksemija dovodi do op┼ítih simptoma i temperature. Na lediranu sluznicu debelog crijeva dospijevaju ┼íigele iz gomjih dijelova crijeva i izazivaju kataralnu ili pseudomembranoznu upalu. Otpadanjem pseudomembrana ostaju plitke ulceracije nepravilnih rubova. Pored lokalnog i toksemi─Źnog djelovanja endotoksina u patogenezi bacilarne dizenterije vidnu ulogu igra gubitak vode i poreme─çaj elektrolita, koji se mo┼że na─çi kod te┼żih oblika bolesti, i male djece.

KLINI─îKA SLIKA

Inkubacija kod dizenterije je od 3 do 7 dana. Bolest po─Źinje naglo bolovima u trbuhu i proljevom. Stolice su u po─Źetku ka┼íaste, zatim postaju te─Źnije i manje po koli─Źini, sluzave su ili sluzavo-krvave. Dizenteri─Źna stolica je oskudna po koli─Źini, poput ispljuvka, bez fekalnih masa, sastavljena samo od sluzi, krvi i eventualno gnoja. Broj stolica je 10 – 15 u jednom danu, ali mo┼że ih biti i znatno vi┼íe. Pri defekaciji javljaju se bolni gr─Źevi, koji se zovu tenezmi, a javljaju se i la┼żni pozivi na stolicu. Trbuh je uve─çan, peristaltika poja─Źana kolon descendes i sigma su kontrahirarni i bolno osjetljivi na palpaciju. Pored lokalnih simptoma od strane debelog crijeva pojave se i op┼íti simptomi koji ponekad prethode proljevu. Ti simptomi su temperatura, adinamija i blijedilo.
Kod nelije─Źene dizenterije ovi simptomi traju 5 do 6 dana, a mogu i znatno du┼że, pa se postepeno smiruju. Broj stolica se smanjuje, one postaju fekulentne, ka┼íaste, u stolicama se prvo gubi krv, a zatim sluz. Gr─Źevi u trbuhu la┼żni pozivi i tenezmi, takoder nestaju, a bolesnik ulazi u fazu rekovalenscencije. Nakon prestanka proljeva, obi─Źno nastupi zatvor.

KLINI─îKI OBLICI DIZENTERIJE

Pored dizenterije koja je pra─çena dizenteri─Źnim sindromom postoje jo┼í enterokoliti─Źni, gastroenteriti─Źni i toksi─Źni oblici.
Enterokoliti─Źni oblik - bla┼żi oblik dizenterije.Bolest po─Źinje bolovima u trbuhu i proljevom. Stolice su ka┼íaste ili vodenaste, bez krvi. Nema la┼żnih poziva i tenezama. Broj stolica je 5 do 6 u 24 sata. Bolest traje 2 do 3 dana. Rekonvalesencija je kratka.
Gastroenteriti─Źni oblik - ako je infekcija nastala sa jako velikim brojem uzro─Źnika. Bolest po─Źinje naglo, bolovima u trbuhu, povra─çanjem i velikim brojem ┼żitkih stolica, bez sluzi i krvi. Op┼íti simptomi intoksikacije su ja─Źe izra┼żeni. Radi povra─çanja i velikog broja stolica, dolazi do ve─çeg gubitka vode i elektrolita, pa ovaj oblik dizenterije klini─Źki li─Źi na alimentarnu toksiinfekciju.
Toksi─Źni oblik - danas se rijetko javlja. Naj─Źe┼í─çe je proprouzrokovan sa Shigella dysenteriae, ali ga mogu prouzrokovati i drugi sojevi.
Bolest po─Źinje naglo visokom temperaturom, adinamijorn i prostracijom. Bolesnici povra─çaju i imaju veliki broj stolica 20 do 40 u jednom danu. Stolice su ili dizenteri─Źne, ili poput ispirka od mesa, ili razmu─çenog mozga. Gr─Źevi u trbuhu, la┼żni pozivi i tenezmi su jako izra┼żeni. Veoma rano se jave i te┼íki simptomi dehidracije, promukao glas, gr─Źevi u mi┼íi─çima, oslabljen turgor ko┼że, blijedilo i cijanoza. Krvni pritisak je sni┼żen, a javljaju se simptomi kardiovaskularnog kolapsa. Kod najte┼żih bolesnika dolazi do paralize mi┼íi─ça sfinktera anusa pa se iz crijeva neprestano cijedi sluzavo krvava stolica. Koli─Źina mokra─çe je znatno smanjena. Smrt mo┼że nastupiti prvih dana bolesti, pod slikom kardiovaskularnog kolapsa.
Laki oblici dizenterije – odlikuju se afebrilnim tokom bolesti. Broj stolica 2 do 3 u 24 sata. Stolice su te─Źne, fekulentne, bez sluz i krvi. Ne javljaju se simptomi intoksikacije.

KOMPLIKACIJE

  • Lokalne komplikacije se mogu javiti na debelom crijevu. To su enteroragija, perforacija i perikoliti─Źni apsces. Danas su izuzetne.
  • Toksoalergi─Źne komplikacije se javljaju u drugoj nedjelji bolesti, karakteri┼íu se Rajterovim trijasom simptoma: Poliartritis, konjunktivitis i uretritis.
  • Sekundarne bakterijalne infekcije su danas veoma rijetke, kao gnojni parotitis, pneumonija, flegmona itd.

DIJAGNOZA

Dijagnoza se postavlja na osnovu klini─Źke slike i epidemiolo┼íkih podataka, a potvr─Ĺuje izolacijom uzro─Źnika iz stolice. Serolo┼íke pretrage dolaze teoretski tako─Ĺer, u obzir, ali imaju malu dijagnosti─Źku vrijednost, pa se u praksi ne primjenjuju.
Diferencijatna dijagnoza
U diferencijalnoj dijagnozi dizenterije dolaze u obzir u prvom redu proljevi druge etiologije koji su pra─çeni dizenteri─Źnim sindromom, zatim ostali proljevi koji mogu biti izazvani drugim bakterijama, parazitima, virusima, egzogenim i endogenim intoksikacijama kao i proljevi koji se mogu javiti kod nekih hiru┼íkih oboljenja u trbu┼ínoj ┼íupljmi.
Proljevi izazvani bakterijama, virusima, parazitima

  • Salmonele mogu izazvati proljev koji mo┼że biti izuzetno i sluzavo krvav, pa li─Źiti na bacilarnu dizenteriju. Me─Ĺutim, i ┼íigele mogu pored sluzavokrvavog izazivati i obi─Źni proljev ili gastroenteritis koji mnogo li─Źina salmonelozu.
  • E┼íerihije koli,u prvom redu kod djece izazivaju proljev, koji se klini─Źki veoma te┼íko mo┼że razlikovati o─Ĺ proljeva izazvanog ┼íigelama.
  • Stafi1okoki mogu izazvati najte┼że, pa i sluzavokrvave proIjeve, ako se prekomjerno namno┼że u lumenu crijeva, nakon uni┼ítenja normalne crijevne flore poslije dugotrajne upotrebe antibotika ┼íirokog spektra na koje su stafilokoki rezistentni. I gastroenteritisi izazvani enterotoksinima stafilokoka dolaze tako─Ĺer u.obzir u diferencijalnoj dijagnozi dizenterije.
  • Vibrio kolere izaziva veliki broj stoliea, ali su one poput vode u kojoj je kuhana ri┼ża. Nema gr─Źeva u trbuhu, tenezama i la┼żnih poziva.
  • Bacili antraksa izazivaju krvav proljev, ali je bolest mnogo te┼ża, intoksikacija znatno vi┼íe izra┼żena, a bolesnici ─Źesto umiru u kolapsu.
  • Uslovno patogene bakterije, klebsijele, proteus, pseudomonas aeruginoza, enterokoki itd. mogu pod posebnim uslovima, kod djece, neotpornih osoba i staraca da izazovu proljeve, sli─Źne dizenteriji.
  • Crijevni paraziti, entameba dizenterije, lamblija intestinalis, balantidium koli, trihinela spiralis, trihiuris trihiura mogu izazvati proljeve, koji ponekad mogu biti i sluzavo-krvavi (entamoeba hystolitica)
  • Virusi: Echo virusi, virusi poliomijelitisa, virusi hepatitisa i drugi mogu izazvati proljeve u inicijalnoj fazi bolesti.
  • Intoksikacije
  • U toku kroni─Źnih profesionalnih trovanja te┼íkim metalima ( ┼żiva, olovo, arsen) mogn se pojaviti i proljevi sa 3 do 4 ka┼íaste ili ┼żitke stolice.
  • U toku uremije, kao posljedice endogene intoksikacije ureom, koja se izlu─Źuje preko sluznice debelog crijeva, pojave se i proljevi ali ostali te┼íki simptomi i visoki procenti uree u krvi, ubrzo objasne etiologiju proljeva.
  • Oboljenja debelog crijeva i drugi intraabdominahu procesi
  • Idiopatski ulcerozni kolitis, zatim ulcerozni kolitisi druge etiologije se manifestuju pored ostalog i sluzavokrvavim proljevima.
  • Karcinom rektuma i sigme u terminalnoj fazi bolesti, pored sluzavokrvavih proljeva mo┼że imati i kompletno izra┼żen dizenterei─Źni sindrom.
  • Invaginacija crijeva kod djece mo┼że po svojoj simptomatologiji imati sli─Źnosti sa dizenterijom, ali su stolice prete┼żno krvave.
  • Akutni apendicitis, paratifiliti─Źni apsces, apsces Duglasa, itd. ponekad su pra─çeni proljevom.
  • Kod bolesnika koji imaju hemoroide i analne ragade mo┼że se u stolici vidjeti povremeno krv. Me─Ĺutim, u tim slu─Źajevima je krv poprskana po povr┼íini formirane ili ka┼íaste stolice.

Ostale bolesti
U toku nekih op┼ítih infekcija, kao ┼íto su sepsa, leptospiroze, malarija, zatim u toku nekih alergi─Źnih stanja i avitaminoza, mogu se javiti proljevi, pa i ove bolesti mogu do─çi u diferencijalnoj dijagnozi dizenterije.

PROGNOZA

Prognoza dizenterije je dobra. Te┼íki toksi─Źni oblici danas su veoma rijetki.

TERAPIJA

Terapija dizenterije je etiolo┼íka, simptomatska i dijetetska. U etiolo┼íkoj terapiji na prvo mjesto dolaze antibiotici, i to: tetraciklini, zatim sintetski pencilin, penbritin. Doze su 2 grama za odrasle, a 30 do 50 mg. na kg tjelesne te┼żine za djecu u trajanju od 5 do 6 dana. Ukoliko su izolovane ┼íigele rezistentne na pomenute antibiotike, onda se mogu dati i antibiotici prema antibiogramu ili kanamicin, neomicin i kolimicin. Sulfonamidi se danas rje─Ĺe upotrebljavaju, zbog velikog broja ┼íigela koje su na njih postale rezistentne. Mogu se davati i kombinacije sulfonamida i antibiotika (Trimetoprimsulfometaksazol).
U veoma te┼íkim oblicima bolesti, kada je izra┼żena intoksikacija egzotoksinima, u slu─Źaju kada je bolest prouzrokovana sa Shigella dysenteriae, treba dati i antitoksi─Źni serum, ┼íto iznimno danas dolazi u obzir. Ako nema seruma, mo┼że se adekvatno zamijeniti kortikosteroidima. Oni djeluju nespecifi─Źno antitoksi─Źno.
Simptomatska terapija se sastoji u nadoknadi. te─Źnosti i elektrolita u prvom redu peroralno, a po potrebi i prenteralno. Ako su bolovi intezivni i ako smo sa sigurno┼í─çu isklju─Źili akutni abdomen, mogu se dati spazmolitika. Bolesnicima koji su u kolapsu treba dati analeptika (Sympatol, Noradrenalin).

DIJETA

Principi ishrane kod dizenterije su slijede─çi:
Bolesnik treba da dobije dovoljne koli─Źine te─Źnosti, soli. bjelan─Źevina i ugljenih hidrata. Treba izbjegavati masnu hranu i hranu koja sadr┼żi dosta celuloznih otpadaka, i koja izaziva meteorizam. Dijetu kod dizenterije mo┼żemo podijeliti na tri stepena:

  • I stepen – ─îaj sa saharinom, supa od mrkvice, ri┼żina sluz, vo─çni sokovi, tople nemasne supe itd.
  • II stepen – dijeti prvog stepena dodaje se jo┼í svje┼żi kravlji sir, meko kuhana jaja, dvopek, ili prepe─Źeni bijeli hljeb, nemasno sjeckano meso, dinstana ri┼ża i jogurt.
  • III stepen – Dijeti drugog stepena dodaje se tele─çi odrezak. Nakon desetak dana bolesnik prelazi na normalnu ishranu, ali jo┼í izvjesno vrijeme treba izbjegavati grah, kupus, repu i sli─Źnu hranu.

PROFILAKSA

U profilaksi dizenterije pored opštih higijenskih mjera koje se upotrebljavaju kod crijevnih zaraznih bolesti, dolazi u obzir i hemoprofilaksa. Hemoprofilaksa se primjenjuje prvenstveno kada se pojavi epidemija u zatvorenim kolektivima. Daju se antibiotici iz reda tetraciklina

Dysenteria bacillaris 5.00/5, (100.00%), 1
  • Share on Tumblr