Medulla spinalis

Kičmena moždina (medulla spinalis) predstavlja najdistalniji dio centralnog nervnog sistema. Nalazi se u gornjim dvijema trećinama kičmenog kanala.

Rostralno, kičmena moždina se pruža do gornjeg ruba prvog vratnog pršljena ili atlas-a, gdje se nastavlja u produženu moždinu. Kaudalna granica je varijabilna. U gotovo 90% slučajeva ona se nalazi u visini prvog ili drugog lumbalnog pršljena, a u preostalih desetak posto slučajeva nalazi se u visini donjeg ruba dvanaestog torakalnog pršljena. Završni, kaudalni dio kičmene moždine, dužine 1 – 2 cm ima izgled konusa (conus medullaris) sa čijeg vrha polazi tanki končić (filum terminale). Dužina kičmene moždine iznosi od 42 – 45 cm., prosječan sagitalni promjer od 8- 9, transverzalni 10-12 mm., a težina oko 35 grama.

Na kičmenoj moždini koja je u cjelini cilindričnog oblika postoje dva vretenasta proširenja, vratno i slabinsko. Prvo proširenje (intumestentia cervicalis) obuhvata donja četiri vratna (C5 – C8) i prvi grudni segment (T1). Ovo proširenje je prouzrokovano velikim brojem neurona čija vlakna formiraju plexus brachialis. Drugo proširenje (intumestentia lumbosacralis) obuhvata sedam segmenata kičmene moždine i pruža se od drugog slabinskog (L2) do trećeg krstačnog segmenta (S3). Živci koji polaze iz lumbosakralnog proširenja grade plexus lumbalis i plexus sacralis.

Na kičmenoj moždini se opisuju četiri strane – prednja, stražnja i dvije lateralne. Na vanjskoj površini ovih strana uočava se nekoliko uzdužnih pukotina i žljebova. Sredinom prednje strane pruža se duboka središnja pukotina (fissura mediana anterior), dok se sredinom stražnje strane kičmene moždine uočava uzdužni središnji žljeb (sulcus medianus posterior), dubine oko 1 mm. Od njega se prema naprijed u dubinu bijele mase pruža tanka glijalna pregrada (septum medianum posterius), koja u potpunosti odvaja desnu i lijevu polovinu kičmene moždine. Između prednje i lateralnih strana kičmene moždine pruža se po jedan sulcus anterolateralis (pl. sulci anterolatelares). Ovi žljebovi su plitki, djelomično isprekidani i nisu jednako izraženi u svim dijelovima kičmene moždine. Duž njih izlaze snopići prednjih korijenova spinalnih živaca. Između stražnje i lateralnih strana nalazi se po jedan sulcus posterolateralis (pl. sulci posterolaterales), koji je stalan, bolje izražen i dublji. Duž posterolateralnih žljebova izlaze snopići stražnjih korijenova spinalnih živaca. U vratnom i gornjem grudnom dijelu (do T6 segmenta) zapaža se uzan žljeb, sulcus intermedius posterior, koji na površini označava granicu između dva velika ascendentna puta stražnjeg funikulusa kičmene moždine (fasciculus gracilis et cuneatus).

Kičmena moždina ima 31 par kičmenih živaca (nn. spinales). Prema dijelu kičmene moždine iz kojih izlaze, ovi živci se mogu podijeliti na 8 vratnih (nn. cervicales), 12 grudnih (nn. thoracales), 5 slabinskih (nn. lumbales), 5 krstačnih (nn. sacrales) i jedan trtični (n. cocygeus) Svakom paru kičmenih živaca odgovara jedan dio kičmene moždine označen kao segment, koji čini njenu morfološku i funkcionalnu jedinicu. Ova podjela na segmente odgovara razvojnom periodu u kojem kičmena moždina ispunjava cijeli kičmeni kanal, kada svakom prapršljenu odgovara dio kičmene moždine, odnosno prasegment. Kasnije, u toku razvoja dolazi do disproporcije u rastu kičmene moždine i kičmenog kanala, što uslovljava prividno pomjeranje kičmene moždine prema gore (ascensus medullae spinalis). Međutim, analogno prvobitnom položaju u kičmenom kanalu, medulla spinalis se dijeli na vratni (pars cervicalis), grudni (pars thoracica), slabinski (pars lumbalis), krstačni (pars sacralis) i trtični dio (pars coccygea). Sredinom čitave kičmene moždine pruža se kanal, canalis centralis koji se na donjem kraju proširuje u završnu komoru (ventriculus terminalis).

medulla spinalis
medulla spinalis

GRAĐA KIČMENE MOŽDINE

Kičmena moždina je, kao i drugi dijelovi centralnog nervnog sistema, građena od sive i bijele mase. Siva masa (substantia grisea) zauzima središnji dio kičmene moždine, dok se oko nje u vidu širokog omotača nalazi bijela masa (substantia alba). Sivu masu formiraju tijela neurona, dendriti i glija ćelije, a bijela je izgrađena od mijeliniziranih vlakana projekcionih, komisuralnih i asocijativnih puteva kičmene moždine.

SIVA MASA KIČMENE MOŽDINE

Na poprečnom presjeku kroz kičmenu moždinu siva masa ima oblik leptira ili slova H, na kojem razlikujemo prednje, stražnje i bočne rogove (cornu anterius, posterius et laterale) i središnju zonu (zona intermedia). Na uzdužnim presjecima kako frontalnim, tako i sagitalnim, zapaža se da rogovima sive mase odgovaraju tri para uzdužnih stubova sive mase, i to: prednji (columna anterior), stražnji (columna posterior) i bočni (columna lateralis), koji je dobro izražen u grudnom i slabinskom dijelu kičmene moždine. Središnjoj sivoj zoni odgovara, po novoj terminologiji, columna intermedia čije bočno proširenje predstavlja columna lateralis. Prednji stubovi su najmasivniji u vratnom i slabinskom dijelu, a mnogo su manjih dimenzija u ostalim dijelovima kičmene moždine. Stražnji stubovi obično su manji od prednjih. Oni počinju blizu dorzolateralne površine kičmene moždine i pružaju se do središnje sive mase. Na njima razlikujemo apex, caput, cervix i basis. Srednji dio sive mase nalazi se između prednjih i stražnjih stubova. Na njemu se nalazi, već pomenuti lateralni stub koji se prostire od prvog grudnog (T1) do trećeg slabinskog segmenta (L3) kičmene moždine. Medijalni dijelovi desne i lijeve zonae intermediae međusobno su povezani sa comisura grisea anterior et posterior. U centru spojnog dijela nalazi se djelimično obliterirani canalis centralis.

Cjelokupnu sivu masu kičmene moždine moguće je sistematizirati u manje dijelove ili jedra (nuclei) koje čine manje ili veće grupe funkcionalno srodnih neurona. Neki autori su sivu masu podijelili na slojeve – lamine. Radi lakšeg proučavanja sive mase i njene funkcionalne organizacije švedski neuroanatom B. Rexed je (1952) podijelio sivu masu kičmene moždine u deset slojeva ili lamina (laminae spinales), koje se označavaju rimskim brojevima od I do X. U stražnjem rogu nalazi se prvih šest lamina, sedma zauzima središnju zonu,  osma i deveta pripadaju prednjem rogu, a deseta obuhvata sivu masu oko centralnog kanala. Treba međutim istaći da lamine ne prate segmentalnu podjelu kičmene moždine, te da su u nekim segmentima jasno uočljive, dok su u drugim slabo razvijene ili ih nema.

Uska površina na vrhu stražnjeg roga pripada lamini spinalis I (nucleus marginalis), čiji neuroni prenose podražaj bola, kao i termalne i taktilne  senzacije sa kontralateralne strane tijela u sklopu tr. spinothalamicusa. Neposredno ispred ove, leži lamina spinalis II (substantia gelatinosa), čije ćelije svojim nastavcima ulaze u lamina I i lamina III. Rostralno od drugog vratnog segmenta, substantia gelatinosa se nastavlja u spinalno jedro n. trigeminusa (nucleus spinalis nervi trigemini) koje se nastavlja u produženu moždinu i most. Pretpostavlja se da lamina spinalis II igra ulogu u prenošenju i modulaciji nociceptivnih (bolnih) senzacija. Laminae spinales III i IV pružaju se čitavom dužinom kičmene moždine formirajući veliko jedro, nucleus proprius.

Smatra se da ovo jedro ima integrativnu funkciju u sklopu senzibilnog sistema. U poručju vrata i baze  stražnjeg roga nalaze se laminae spinales V i VI. Lamina spinalis VI prisutna je samo u najproksimalnijem i najdistalnijem dijelu kičmene moždine. I jedna i druga su izgrađene od ćelija srednje veličine, a pretpostavlja se da imaju ulogu u integraciji odgovora na različite nadražaje sa impulsima koji dolaze iz viših dijelova centralnog nervnog sistema. Lamina spinalis VII odgovara području zonae intermediae, a nalazi se između baza prednjih i stražnjih rogova. Ona se pruža čitavom dužinom kičmene moždine, tvoreći stub sive mase označen kao columna intermedia. U medijalnom dijelu laminae spinalis VII nalazi se nucleus dorsalis s. nucleus thoracicus posterior koji se pruža od C8 do L3 segmenta kičmene moždine. Aksoni iz ovog jedra formiraju tr. spinocerebellaris posterior. U lateralnom dijelu laminae spinalis VII nalaze se vegetativni (simpatički i parasimpatički) preganglijski neuroni koji u grudnom i slabinskom dijelu (T1 – L2) grade nucleus intermediolateralis (centar simpatikusa), a u krstačnom dijelu (S2 – S4) obrazuju nuclei parasymphathici sacrales. Prednji rogovi uglavnom sadrže laminae spinales VIII i IX, mada je u određenim segmentima na bazi ovog roga prisutna i lamina spinalis VII. Lamina spinalis VIII zauzima medijalni, a lamina spinalis IX lateralni dio prednjeg roga. Lamina spinalis X je siva masa oko centralnog kanala i po sastavu je gelatinozne prirode (substantia gelatinosa centralis).

U prednjim stubovima kičmene moždine motorni neuroni su grupisani u jedra namijenjena inervaciji porečnoprugastih mićića u različitim dijelovima trupa i ekstremiteta. Ova jedra predstavljaju dijelove laminae spinalis IX i dijele se na medijalna i lateralna. Medijalna jedra se pružaju duž gotovo čitave kičmene moždine, dok se lateralna nalaze samo u cervikalnom i lumbosakralnom proširenju. Medijalnu grupu jedara čine dva jedra (nucleus anteromedialis i nucleus posteromedialis) koja inerviraju vratne, leđne, međurebarne i trbušne mišiće. U lateralnoj grupi jedara nalaze se nucleus anterolateralis, nucleus posterolateralis, nucleus retroposterolateralis i nucleus anterior. Anterolateralno jedro u cervikalnom dijelu inervira mišiće ramena i nadlaktice, a u lumbosakralnom, mišiće zdjelice i natkoljenice. Posterolateralno jedro u vratnom dijelu (C6 –C8) inervira mišiće podlaktice, a u segmentima L3 – S3 mišiće potkoljenice. Nc. retroposterolateralis u vratnom dijelu inervira mišiće šake, a iz sakralnog dijela polazi inervacija za mišiće stopala. Pored ovih, postoje i neka specifična motorna jedra u koje spadaju: nc. n. accessorii i  nc. n. phrenici. Nucleus nervi accessorii obuhvata grupu alfa-motoneurona u lateralnom dijelu prednje kolumne prvih pet ili šest vratnih segmenta. Nucleus nervi phrenici leži blizu medjalnog ruba prednjeg roga kičmene moždine, pružajući se od trećeg (C3) do petog vratnog segmenta (C5). Svako jedro n. phrenicusa inervira isključivo ipsilateralnu polovinu dijafragme.

BIJELA MASA KIČMENE MOŽDINE

Bijela masa kičmene moždine sistematizovana je u tri vrpce, odnosno snopa bijele mase označene kao funikulusi. To su : prednji (funiculus anterior), bočni (funiculus lateralis) i stražnji (funiculus posterior). U anglosaksonskoj literaturi funikulusi se označavaju kao bijeli stubovi (kolumne), što se naročito odnosi na funiculus posterior, za koji se često koristi naziv “dorzalna kolumna”. Kao i u svim drugim dijelovima centralnog nervnog sistema, tako i u kičmenoj moždini bijelu masu čine  asocijativni, komisuralni i projekcioni putevi. Asocijativni putevi kičmene moždine povezuju sive mase na istoj strani ovog organa obrazujući intra i intersegmentalne puteve. Oni se nalaze u sva tri snopa bijele mase i grade posebne snopiće označene kao fasciculus proprius anterior, lateralis et posterior. Komisuralni putevi predstavljaju grupe vlakana koje povezuje kontralateralne segmente kičmene moždine. Projekcioni putevi, aferentni i eferentni zauzimaju najveći dio bijele mase kičmene moždine, dobro su proučeni i jasno je određen njihov položaj i raspored unutar pojedinih funiculusa.

Funiculus anterior se pruža od fissurae medianae anterior do sulcus anterolateralisa. Desni i lijevi funikulus međusobno su povezani bijelom spojnicom (commissura alba). Kroz njega prolazi više puteva i to uglavnom eferentnih, motornih (tr. corticospinalis anterior, tr. vestibulospinalis medialis et lateralis, tr. tectospinalis, tr. pontoreticulospinalis, fibrae reticulospinales, fibrae olivospinales) i jedan aferentni, senzitivni put (tr. spinothalamicus anterior).

Funiculus lateralis se prostire između sulcus anterolateralis-a i sulcus posterolateralis-a. Može se podijeliti na anterolateralni i posterolateralni dio. Kroz anterolateralni dio prolaze: tr. spinothalamicus lateralis, tr. spinocerebellaris anterior, tr. spinoreticularis, tr. spinotectalis i tr. spinoolivaris. Kroz posterolateralni dio idu: tr. corticospinalis lateralis, tr. rubrospinalis, tr. bulboreticulospinalis, te senzitivni tr. spinocerebellaris posterior.

Funiculus posterior je smješten između sulcus medianus posterior-a i sulcus posterolateralis-a. Ovaj snop bijele mase ispunjavaju dva velika aferentna puta, i to: fasciculus gracilis (medijalno) i fasciculus cuneatus (lateralno). Fasciculus gracilis se pruža čitavom dužinom dorzalne kolumne, a fasciculus cuneatus od nivoa šestog torakalnog segmenta (T6) naviše.

Lamine medullae spinalis

Cjelokupnu sivu masu kičmene moždine moguće je sistematizirati u manje dijelove ili jedra (nuclei) koje čine manje ili veće grupe funkcionalno srodnih neurona. Neki autori su sivu masu podijelili na slojeve – lamine. Radi lakšeg proučavanja sive mase i njene funkcionalne organizacije B. Rexed je (1952) podijelio sivu masu kičmene moždine u deset slojeva ili lamina (laminae spinales), koje se označavaju rimskim brojevima od I do X. U stražnjem rogu nalazi se prvih šest lamina, sedma zauzima središnju zonu,  osma i deveta pripadaju prednjem rogu, a deseta obuhvata sivu masu oko centralnog kanala. Treba međutim istaći da lamine ne prate segmentalnu podjelu kičmene moždine, te da su u nekim segmentima jasno uočljive, dok su u drugim slabo razvijene ili ih nema. Uska površina na vrhu stražnjeg roga pripada lamini I (nucleus marginalis), čiji neuroni prenose podražaj bola, kao i termalne i taktilne  senzacije sa kontralateralne strane tijela u sklopu tr. spinothalamicusa. Neposredno ispred ove, leži lamina II (substantia gelatinosa), čije ćelije svojim nastavcima ulaze u lamina I i lamina III. Rostralno od drugog vratnog segmenta, substantia gelatinosa se nastavlja u spinalno jedro n. trigeminusa (nucleus spinalis nervi trigemini) koje se nastavlja u produženu moždinu i most. Pretpostavlja se da lamina spinalis II igra ulogu u prenošenju i modulaciji nociceptivnih (bolnih) senzacija. Laminae spinales III i IV pružaju se čitavom dužinom kičmene moždine formirajući veliko jedro, nucleus proprius.Smatra se da ovo jedro ima integrativnu funkciju u sklopu senzibilnog sistema. U području vrata i baze  stražnjeg roga nalaze se laminae spinales V i VI. Lamina spinalis VI prisutna je samo u najproksimalnijem i najdistalnijem dijelu kičmene moždine. I jedna i druga su izgrađene od ćelija srednje veličine, a pretpostavlja se da imaju ulogu u integraciji odgovora na različite nadražaje sa impulsima koji doalze iz viših dijelova centralnog nervnog sistema. Lamina VII odgovara području zonae intermediae, a nalazi se između baza prednjih i stražnjih rogova. Ona se pruža čitavom dužinom kičmene moždine, tvoreći stub sive mase označen kao columna intermedia. U medijalnom dijelu laminae  VII nalazi se nucleus dorsalis s. nucleus thoracicus posterior koji se pruža od C8 do L3 segmenta kičmene moždine. Aksoni iz ovog jedra formiraju tr. spinocerebellaris posterior. U lateralnom dijelu laminae spinalis VII nalaze se vegetativni (simpatički i parasimpatički) preganglijski neuroni koji u grudnom i slabinskom dijelu (T1 – L2) grade nucleus intermediolateralis (centar simpatikusa), a u krstačnom dijelu (S2 – S4) obrazuju nuclei parasymphathici sacrales. Prednji rogovi uglavnom sadrže laminae spinales VIII i IX, mada je u određenim segmentima na bazi ovog roga prisutna i lamina spinalis VII. Lamina VIII zauzima medijalni, a lamina IX lateralni dio prednjeg roga. Lamina spinalis X je siva masa oko centralnog kanala i po sastavu je gelatinozne prirode (substantia gelatinosa centralis). U prednjim stubovima kičmene moždine motorni neuroni su grupisani u jedra namijenjena inervaciji porečnoprugastih mićića u različitim dijelovima trupa i ekstremiteta. Ova jedra predstavljaju dijelove laminae IX i dijele se na medijalna i lateralna. Medijalna jedra se pružaju duž gotovo čitave kičmene moždine, dok se lateralna nalaze samo u cervikalnom i lumbosakralnom proširenju. Medijalnu grupu jedara čine dva jedra (nucleus anteromedialis i nucleus posteromedialis) koja inerviraju vratne, leđne, međurebarne i trbušne mišiće. U lateralnoj grupi jedara nalaze se nucleus anterolateralis, nucleus posterolateralis, nucleus retroposterolateralis i nucleus anterior. Anterolateralno jedro u cervikalnom dijelu inervira mišiće ramena i nadlaktice, a u lumbosakralnom, mišiće zdjelice i natkoljenice. Posterolateralno jedro u vratnom dijelu (C6 –C8) inervira mišiće podlaktice, a u segmentima L3 – S3 mišiće potkoljenice. Nc. retroposterolateralis u vratnom dijelu inervira mišiće šake, a iz sakralnog dijela polazi inervacija za mišiće stopala. Pored ovih, postoje i neka specifična motorna jedra u koje spadaju: nc. n. accessorii i  nc. n. phrenici. Nucleus nervi accessorii obuhvata grupu alfa-motoneurona u lateralnom dijelu prednje kolumne prvih pet ili šest vratnih segmenta. Nucleus nervi phrenici leži blizu medjalnog ruba prednjeg roga kičmene moždine, pružajući se od trećeg (C3) do petog vratnog segmenta (C5). Svako jedro n. phrenicusa inervira isključivo ipsilateralnu polovinu dijafragme.

Medulla spinalis 3.71/5, (74.29%), 7
Don't be shellfish...Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Google+

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Nužna polja su označena s *

Možete koristiti ove HTML oznake i atribute: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>