Anatomija karlice žene

Karlica

Karlica

Karlica (pelvis)

je koštani prsten na spoju kičmenog stuba i donjih udova. Ona se sastoji iz četiri kosti: dvije karlične, krsne i trtične. Kosti koje grade karlicu međusobno su spojene zglobovima i vezama.
Pored toga sto se na karlicu naniže nastavljaju donji ekstremiteti, ona sa donje strane i pozadi ograničava jedan dio trbušne duplje i u njoj su smješteni organi trbušne duplje i male karlice. Preko karlice se teret kičmenog stuba, odnosno trupa, prenosi na donje udove. Dejstvo pritiska kičmenog stuba i potiska preko donjih udova u fazi razvoja u velikoj mjeri utiče na formiranje i oblik karličnog prstena, što u akušerstvu ima poseban značaj.

OS COXAE – KARLIČNA KOST

Karlična kost (os coxae) je velika, pljosnata kost, oblika vitla (elise) sa središtem, koje odgovara zglobnoj čašici (acetabulum). U detinjstvu je sastavljena iz tri kosti bedrene, preponske i sedalne, koje su u to vrijeme međusobno spojene hrskavicom u predelu acetabuluma. Od puberteta hrskavica okoštava, te se ove kosti spajaju u jedinstvenu karličnu kost.
Bedrena kost (os ilium) je gornji, pljosnati dio karlične kosti. Većim delom ona gradi bočni zid velike karlice, a manjim donjim delom, ispod lučne linije ulazi u sastav male karlice. Na njoj razlikujemo unutrašnju glatku i lako udubljenu, i spoljnu, takođe glatku, delom ravnu, delom lako udubljenu stranu. Na prednjoj i zadnjoj ivici bedrene kosti vide se po dve bodlje: spina iliaca anterior superior, spina iliaca anterior inferior, spina iliaca posterior superior, spina iliaca posterior inferior.
Greben bedrene kosti (crista iliaca) počinje od s.i.a.s i završava se na s.i.p.s. Greben je širok, rapav, oblika izduženog slova ,,S” sa spoljnom i unutrašnjom ivicom.
 Distantio spinarum – Rastojanje između lijeve i desne s.i.a.s. predstavlja jednu od spoljnih mjera kartice. S.i.p.s čine bočne uglove Mihaelisovog romboida.
 Distantio cristarum – Rastojanje između spoljnih ivica dvaju najudaljenijih simetričnih tačaka cristae illiacae naziva se distantio cristarum i jedna je od četiri spoljne mere kartice. On takode ima značaj u merenju kartice. Pomenute mere, iako se odnose na veliku karticu, daju predstavu o pravilnosti i prostranstvu ulaza male kartice.

Sjedalna kost (os ischii)

sastoji se iz tela i grane. Telo sedalne kosti u sastavu je zglobne čašice i svojim donjim delom obrazuje sedalnu kvrgu (tuber ischiadicum). Grana sedalne kosti pruža se od sedalne kvrge napred, naviše i unutra, u susret donjoj grani preponske kosti. Sedalna kvrga je zaobljeno neravno ispupčenje na spoju tela i grane sedalne kosti. Ona bočno ograničava izlaz male karlice i na nju se oslanjamo pri sedenju. Od zadnje ivice tela sa njegove unutrašnje strane pruža se nazad i unutra koštani nastavak nazvan sedalna bodlja (spina ischiadica).
 Interspinalna linija – spaja obje sedalne bodlje predstavlja najkraći prečnik u maloj kartici. Ova interspinalna linija predstavlja, orijentir akušeru pri određivanju visine prednjačećeg dijela ploda i napredovanja porođaja.

Preponska kost (os pubis)

sastoji se iz tela i dve grane: gornje horizontalne i donje silazne. Telo je vrlo kratko i ulazi u sastav acetabuluma. Gornja horizontalna grana ide od acetabuluma napreci do sinifize. Donja grana preponske kosti od sinifize silazi naniže i upolje u susret grani sedalne kosti sa kojom se spaja. Međusobni vezivnohrskavičav spoj leve i desne preponske kosti u nivou ugla koji grade njihove horizontalne i donje silazne grane naziva se stidni most ili preponska simfiza (symphisis pubica). Preponska sinifiza predstavlja prednji zid male karlice i od nje se pružaju unazad pravi prečnici male karlice. Od donje ivice sinifize unazad naniže i upolje razilaze se donje grane preponskih kostiju, gradeći međusobno kod žena stidni luk, a kod muškaraca stidni ugao. Od razmaknutosti i dužine grana, odnosno od veličine ovog luka umnogome zavisi tok i ishod porođaja.

OS SACRUM – KRSNA KOST

sastavljena je iz 5 čvrsto sraslih krsnih pršljenova i ima oblik širokog i od spreda ka unazad spljoštenog tupog klina, čija je baza okrenuta naviše i zglobljava se sa donjom stranom petog slabinskog pršljena. Vrh krsne kosti je zatupljen i u vezi je sa trtičnom kosti. Na njoj se, osim baze i vrha, razlikuju i dve strane, prednja i zadnja i dve bočne ivice. Telo ili središni dio krsne kosti grade tela međusobno čvrsto sraslih krsnih pršljenova. Sa obje strane tela nalaze se krila krsne kosti (alae ossis ilii). Na spoju tela i krila sa obje strane nalaze se po 4 para otvora kroz koje iz kičmenog kanala izlaze krvni sudovi i živci. Prednja glatka i izdubljena strana krsne kosti čini zadnji zid karlice, odnosno dno krsnog udubljenja. Bočne ivice krsne kosti gornjim delom zglobljavaju se sa zadnjim ivicama bedrenih kostiju u krsnobedrene zglobove, a donjim delom su slobodne i grade slobodnu ivicu krsnobedrenih useka. Donjim krajem krsna kost se zglobljava sa trtičnom kosti i gradi krsnotrtični zglob, pokretan od spreda unazad, što prilikom porođaja u poslednjoj fazi doba istiskivanja ploda omogućava da se poveća pravi prečnik karličnog izlaza. Obje ove kosti čine zadnji zid male karlice.

OS COCCYGIS – TRTIČNA KOST

je malena kost klinastog oblika sastavljena iz 4-5 međusobno čvrsto sraslih trtičnih pršljenova. Ona kod čoveka predstavlja rudimentaran ostatak repa i pasivno je pokretna od spreda unazad.

ZGLOBOVI I VEZE MALE KARLICE

Kosti karlice međusobno su povezane zglobovima i vezama.
Symphysis – Spreda su, po srednjoj liniji male karlice, obje preponske kosti međusobno učvršćene fibrozno hrskavičavim spojem, koji se naziva stidni most ili preponska simfiza. Ona je čvrst, nepokretan spoj, koji obezbeduje celinu karličnog prstena i na taj način olakšava kretanje.
U trudnoći, usled nabubrelosti tkiva koje je gradi, simfiza dopušta minimalno razmicanje preponskih kostiju. Mogućnost razvlačenja simfize i time izvjesnog proširenja izlaza porođajnog kanala od velike je koristi u porođaju.
Pri forsiranim porođajima, sa izraženom disproporcijom između ploda i karlice majke u fazi istiskivanja ploda postoji opasnost znatnog razmicanja ili čak i kidanja simfize, što zahteva blagovremenu dijagnozu i pravilno lečenje u babinjama. Loše sprovedena terapija kod ove komplikacije ostavlja dugotrajne posledice, presvega patkast nepravilan hod.
Art. sacro iliaca – predstavlja zglob krsne sa bedrenom kosti. Krsnobedreni zglobovi dopuštaju vrlo ograničenu pokretljivost krsne prema bedrenim kostima unapred i unazad. Kao i kod simfize i u krsnobedrenim zglobovima usled sukulentnosti zglobne čahure i veza pred kraj trudnoće i u porođaju dolazi do neznatnog povećanja pokretljivosti.
Iunctura sacrococcygea – spoj krsne sa trtičnom kosti. Van trudnoće on je nepokretan, a u trudnoći usled sukulentnosti olabave zglobne veze, te se trtična u odnosu na krsnu kost za 2-3 cm može da pomera unazad. Na taj način se tokom porođaja pravi prečnik izlaza male karlice od 9 produžuje na 11 do 12 cm.
Sakrolumbalni zglob – je spoj V lumbalnog sa I sakralnim pršljenom. Prednja strana njihovih tela zaklapa tup ugao, čije teme u vidu ispupčenja Strci na ulazu male karlice gradeći karlični rt ili promontoiijum. Od njega se prema simfizi mere pravi prečnici ulaza male karlice. Oblik i ispupčenost promontorijuma utiču na oblik i prostranstvo karličnog ulaza, te znatno utiču na mehanizam, tok i ishod porođaja.
Zglob kuka je slobodan pokretan zglob karlične i butne kosti. Glava butne kosti ulazi u zglobnu čašicu karlične kosti, u acetabulum. Nepravilnosti u razvoju zgloba kuka mogu da dovedu do deformacije male karlice, što bitno utiče na tok porođaja.
Karlični prsten deli se na veliku karlicu (pelvis maior) i malu karlicu (pelvis minor).

VELIKA KARLICA

sa strane ograničavaju krila bedrene kosti a pozadi gornje strane krila krsne kosti i kičmeni stub. Spreda je velika karlica otvorena i njen prednji zid, u stvari, gradi donji dio trbušnih mišića. Donju granicu velike karlice predstavlja linea terminalis – linija koja odvaja veliku od male karlice. Ona polazi od gornje ivice simfize, pruža se gornjom ivicom i pecten ossis pubis i linea arcuata ossis illi. Zatim prelazi na art sacroilliaca i prednjegornje ivice krila sakruma i završava se na promontorijumu. Velika karlica nema veliki akušerski značaj. U njoj se nalazi i raste materica sa plodom posle 3. meseca trudnoće.

Koštani cilindar spolja i iznutra obložen mišićima i vezivnim tkivom. Mala karlica je odozdo zatvorena mišićnovezivnom prečagom, a naviše je otvorena prema velikoj karlici i preko gornjeg otvora nastavlja se u trbušnu duplju, čiji najniži dio u stvari i predstavlja. U duplji male karlice nalaze se unutrašnji polni organi žene, rektum i mokraćna bešika. Gravidna materica tek na kraju 3. meseca napušta malu karlicu i preko medašne linije prelazi u trbušnu duplju.
Na kraju trudnoće mala karlica predstavlja koštani dio porođajnog kanala. Kroz nju plod izlazi u spoljašnji svet. Mala karlica ima oblik lučnog cilindra, lako savijenog naniže i unapred. Prednji zid tog valjka čini zadnja strana simfize i unutrašnja strana obeju grana pubičnih kostiju. Bočne zidove male karlice grade unutrašnje strane ishiadične i ilijačne kosti u predelu acetabuluma ispod linea arcuata , a zadnji zid čine sacrum i coccygeum. Na maloj karlici razlikujemo gornji i donji otvor ili ulaz i izlaz karlice, karličnu duplju, karličnu osovinu i nagib karlice.

Apertura pelvis superior – gornji otvor (ulaz) karlice. U stvari je određen je lineom terminalis koja odvaja malu od velike karlice. U žena je ovalno bubrežastog oblika sa poprečnom dužom osovinom i lako isturenim promontorijumom, dok je kod muškaraca više trouglastog oblika. Na ulazu karlice razlikujemo više prečnika dijametara (si. 54).
 Conjugata anatomica (11-11,5 cm). – pravi ili prednje-zadnji anatomski prečnik spaja promontorijum sa gornjom ivicom simfize.
 Conjugata vera (10,5 cm) – drugi pravi, odnosno porodiljski ili akušerski, prečnik ulaza male karlice spaja promontorijum sa najispupčenijom tačkom na zadnjoj ivici preponske simfize.
 Conjugata diagonalis (12- 12,5 cm) – Treći, prednjezadnji, odnosno dijagonalni prečnik spaja promontorijum sa donjom ivicom simfize i iznosi. Važnost dijagonalnog prečnika je u tome što se on, za razliku od prethodnih jedini može direktno da izmeri na porodilji. Od njega odbijamo 1,5 do 2 cm i izračunavamo pravi prečnik karličnog ulaza.
 Diametar obliquus – (12-12,5 cm). – Dva kosa prečnika, polaze od art. sacroilliaca do bedrenočešljastih ispupčenja sa suprotne strane. Razlikuju se:
prvi ili desni, koji polazi od desnog art. sacroilliaca i ide do levog bedrenočesljastog ispupčenja, i
drugi ili levi, koji polazi od levog art. sacroilliaca i završava se na desnom bedrenočešljastom ispupčenju.
 Diameter transversus maximus (13,5 cm) – Najveći poprečni prečnik ulaza karlice spaja dve najudaljenije simetrične tačke na linea arcuata. On je nešto bliži promontorijumu nego simfizi.
 Diameter transversus centralis (12,8 cm), spaja dve simetrične tačke na lučnim linijama i prolazi po sredini pravog prečnika, odnosno na podjednakom rastojanju između simfize i promontorijuma.

Apertura pelvis inferior s. exitus pelvis – donji otvor ili izlaz male karlice. Oblika romba. Izlaz male karlice je koštan a djelimično je ligamentozan. Na njemu razlikujemo
 Diameter rectus (9 cm) – spaja donju ivicu simfize i vrh os coccygis i najkraći je prečnik karlice U toku porođaja, pod pritiskom prednjačećeg dijela ploda, trtična kost pomera se unazad, pa se pravi prečnik izlaza produžuje za oko 2 cm, te u porođaju praktično iznosi 11-12 cm.
 Diameter transversus (11 cm) – Poprečni prečnik donjeg otvora male karlice spaja dva sedalna ispupčenja i iznosi 11 cm.

Cavum pelvis – karlična duplja predstavlja prostor ograničen odozgo ulazom, dole izlazom, a spreda, bočno i pozadi koštano-mišićno-fascijalnim zidom male karlice. Dubina, izgled i oblik karlice, zatim oblik donjeg i gornjeg otvora, masivnost kostiju i krivina zavisni su od više faktora i različiti su kod muške i ženske karlice. Visina zadnjeg zida karlične duplje predstavljena je dužinom krsne i trtične kosti i iznosi 12-16 cm, a visina prednjeg zida odgovara dužini simfize i iznosi svega 3-6 cm. Bočni zidovi karlične duplje u gornjem delu su predstavljeni granama stidnih i sedalnih kostiju, zapornim otvorima i krsnosedalnim usecima, koji su zatvoreni fascijama i mišićima.

Iz praktičnih razloga na maloj karlici se pored ulaza i izlaza opisuju još dve ravni: najšira ravan i tesnac karlice.
Proširenje karlice (amplituda pelvis) odgovara ravni koja prolazi spreda kroz sredinu simfize, bočno unutrašnjom stranom ramus superior ossis ischii u visini sredine acetabuluma, a pozadi kroz spoj drugog i trećeg sakralnog pršljena,
Tesnac karlice (angustia pelvis) predstavlja najmanju ravan karlične duplje. Ova ravan polazi od spoja donje i srednje trećine simfize unazad, prolazi kroz spine ossis ischiii, pa se, prateći gornje ivice lig. sacrospinale, završava na spoju IV i V sakralnog pršljena. Prednjačeći dio ploda, kada dospe do visine ove ravni, nailazi na otpor mišića dna karlice te vrši svoju unutrašnju rotaciju,
Nagib karlice (inclinatio pelvis) je ugao koji gradi ravan karličnog ulaza sa horizontalom.
 Ravan karličnog ulaza ili gornjeg otvora male karlice u žene u uspravnom položaju nagnuta je koso napred i naniže i sa horizontalnom ravni pravi ugao od 30-65° koji je otvoren unazad. Sa promenom položaja tela menja se i veličina nagiba. Ako žena leži, ravan karličnog ulaza nagnuta je koso unazad i naniže pod uglom od 45° (u ležećem položaju sa uzdignutom karlicom ugao dostiže i do 75°).
 Ravan izlaza karlice u uspravnom položaju žene lako je nagnuta napred i naniže i sa horizontalnom ravni sklapa ugao od oko 11°. U ležećem položaju ova ravan lako je iskošena unazad i naniže i približava se normali.
Osovina male karlice (axis pelvis) predstavlja zamišljenu liniju koja spaja sredine svih pravih prečnika male karlice. Ona ima oblik lučne linije, koja se od karličnog ulaza spušta naniže i unapred prema izlazu karlice. Poznavanje osovine male karlice, koja istovremeno predstavlja krivinu porođajnog kanala, neophodno je za razumevanje mehanizma porođaja. Osovina karlice ujedno predstavlja i liniju vodilju porođaja.

NAJČEŠĆI OBLICI MALE KARLICE ŽENE

I kod normalne ženske karlice sreću se izvjesna odstupanja u obliku i prostranstvu, zavisno od endogenih i egzogenih faktora koji su uticali na razvoj karlice. U endogene faktore spadaju prvenstveno nasleđe i rasne osobine. Kod različitih rasa postoje izvjesne osobenosti u pogledu izgleda karlice. U egzogene faktore spadaju ishrana i životni uslovi u detinjstvu, bolesti i endokrini poremećaji. Svi ovi faktori uslovljavaju nejednakost razvoja, neravnomjernost ženske karlice po obliku i izgledu, mada na njoj ne postoje izrazite patološke promjene. Prema obliku i izgledu ulaza male karlice, a na osnovu rendgen-pelvimetrijskih ispitivanja, karlice žene se mogu podeliti u četiri osnovna i više prelaznih mešovitih tipova (Coldwel i Mo. lay). Prema njihovom izgledu osnovni oblici karlice žene su:
1. ginekoidni ili tip prave ženske karlice,
2. androidni ili muškobanjasti tip,
3. antropoidni ili majmunoliki i
4. platipeloidni ili pljosnatoliki tip karlice.
Između ova četiri oblika male karlice žene postoje mnogobrojni prelazni i mesoviti tipovi.

MIŠIĆI KARLICE

U maloj karlici razlikujemo bočne mišiće karlične duplje i mišiće koji zatvaraju donji otvor male karlice i zajedno sa vezivnim i masnim tkivom i kožom čine međicu.
Bočni mišići – spadaju: 1. unutrašnji zaporni mišić (m. opturator internus); 2. kruškasti mišić (m. piriformis). Oba mišića pripadaju muskulaturi donjih udova, a svojim gornjim krajem polaze sa zida male karlice (si. 58).
Donji otvor male karlice zatvoren je međicom, koju grade koža, potkožno vezivno tkivo i dve mišićnofascijalne prečage: gornja (diaphragma pelvis) i donja (diaphragma urogenitale).
Diaphragma pelvis (gornja ili karlična dijafragma) sastavljena je iz dva para mišića, mišića podizača čmara (m. levator ani) i trtičhog mišića (m. coccygeus), kao i dve fascije od kojih jedna pokriva gornju, a druga donju stranu mišića.
Karlična dijafragma pokriva ceo donji otvor male karlice, njegov prednji urogenitalni i zadnji analni trougao. Ona čini glavni oslonac organa trbušne duplje i održava ravnotežu intraabdominalnom pritisku. Ako se mišići gornje dijafragme, usled oštećenja ili usled urođene slabosti razmaknu, dolazi do promjene statike organa male karlice, prije svega spuštaju se i ispadaju vagina i materica.
Diaphragma urogenitale (donja ili urogenitalna prečaga) – mnogo je slabija od prethodne i zatvara samo mokraćnopolni tro ugao na donjem otvoru karlice. Ova dijafragma razapeta je između donjih grana sedalnih i preponskih kostiju i donje trećine simfize i sastoji se od dva mišićnofascijalna sloja, površinskog i dubinskog. Dubok sloj (spatium perinei profundum) čine dva mišića: prvi, mišić zatvarač uretre (m. sfincter urethrae) i drugi, duboki poprečni mišić međice (m. transversus perinei profundus).
U površinskom sloju urogenitalne prečage (spatium perinei superficiale) nalaze se tri mišića: 1. isiokavernozni mišić (m. ischiocavemosus), 2. bulbokavemozni mišić (m. bulbocavemosus) i 3. površni poprečni mišić međice (m. transversus perinei superficialis). Po snazi kontrakcija, tonusu i ulozi u statici organa male kariice ovi mišići su bez značaja. Međutim, prva dva imaju važnu ulogu u izazivanju erekcije kavernoznih tela, a poslednji obezbeđuje zadržavanje sadržaja rektuma i voljno regulisanje defekacije.

RASPLODNI ORGANI ŽENE

U rasplodne organe žene spadaju spoljni i unutrašnji polni organi. Spoljni polni organi kod žene čine skupa stidnicu (pudendum femininum). U sastav stidnice ulaze stidni brežuljak (mons veneris), velike i male usne stidnice, trem vagine, devičnjak, dražica, tremna glavica i tremne žlezde (si. 59).

SPOLJNI POLNI ORGANI

Velike usne stidnice (labia maiora pudendi) su dva paralelna kožna nabora bogata potkožnim masnim tkivom. Oni se spreda od stidnog brežuljka spuštaju nazad prema čmaru ispred koga se završavaju na oko 3 cm i ograničavaju medu sobom stidnu pukotinu (rima pudenti). Spreda se završavaju prednjom, a pozadi zadnjom kožnom spojnicom (comissura labiorum anterior et posterior). Koža spoljne strane stidnih usana je nešto grublja i u detinjstvu obrasla maljama. Od puberteta ona je pokrivena kovrdžavim stidnim dlakama i obično je jače pigmentisana. Koža unutrašnje strane velikih stidnih usana je bez dlaka, tanka i mekana. Bogata je lojnim žlezdama koje luče beličast sekret karakterističnog mirisa (smegma). Mišićnovezivno tkivo pokriveno kožom u prostoru između zadnjeg dijela velikih stidnih usana, odnosno od zadnje komisure do čmara naziva se međica u užem smislu ili akušerska međica. Kod nerotkinja unutrašnje strane velikih stidnih usana usko naležu jedna na drugu i pokrivaju male usne stidnice zatvarajući usku stidnu pukotinu (rima pudendi), dok su kod žena koje su rađale velike stidne usne nešto razmaknute, te ispod njih strče male usne stidnice.
Male usne stidnice (labia minora pudendi) su dve paralelne duplikature nežne kože koje se nalaze dublje ispod velikih stidnih usana koje ih pokrivaju. One se pružaju od spreda unazad i ograničavaju trem vagine. Prednji kraj malih usana račva se u po dva kraka, koji se međusobno spajaju po srednjoj liniji, obuhvatajući između sebe klitoris – dražicu. Prednji krakovi malih usana grade prepucijum. Zadnji krajevi malih stidnih usana obično postepeno prelaze i nestaju u velikim stidnim usnama. Ponekad se zadnji krajevi spajaju i grade resicu malih usana. Iza resice zadnjih krajeva malih usana nalazi se plitka jamica koja predstavlja zadnji dio trema i naziva se čunasta jamica (fossa vestibuli vaginae). Koža spoljnih strana malih stidnih usana obično je jače pigmentisana, a sa unutrašnje strane je ružičasta i vlažna, slično sluzokoži vagine. U donjoj trećini unutrašnje strane malih usana nalaze se otvori izvodnih kanala Bartholinijevih žlezda. Male usne bogate su nervnim završecima, krvnim sudovima i lojnim žlezdama.
Trem vagine (vestibullum vaginae) je uzan prostor ograničen, pozadi prema ulazu vagine, himenom ili njegovim ostacima, spreda dražicom, bočno malim stidnim usnama, a pozadi resicom malih usana. Zadnji dio trema predstavljen je čunastom jamicom (fossa vestibulli vaginae). U tremu se nalazi spoljni otvor mokraćne cevi, introitus vaginae i otvori parauretralnih žlezda. Predeo trema vagine obložen je pločasto slojevitim epitelom i inervisan ograncima pudendalnog nerva. Vaskularizacija potiče od unutrašnje pudendalne arterije i vene.

Djevičnjak (hymen)

To je tanka kožasta opna na ulazu vagine koja odvaja spoljašnje od unutrašnjih polnih organa. Na himenu se razlikuje osnovica, obod i slobodna ivica. Slobodna ivica je obično izreckana. Otvor na himenu najčešće je polumesečastog izgleda i kroz njega u vrijeme menstmacije u generativno doba žene otiče menstrualna krv. Postoje, međutim, različiti tipovi himena. Pored himena sa jednim otvorom mogu postojati himeni sa dva i više otvora. Himen sa više sitnih otvora naziva se rešetast (hymen cribrosum). Ako je himen čvrst i zadebljan i ako sprečava obavljanje polnog opštenja, naziva se kožastim. Himen može biti potpuno zatvoren, i onda se radi o himenalnoj atresiji koja dovodi do zadržavanja menstrualne krvi posle puberteta u vagini, materici i jajovodima. Himen inervišu ogranci pudendalnog i donjeg hemoroidalnog nerva, a snabdevaju krvlju ogranci istoimenih arterija i vena.
Pri prvom polnom odnosu na himenu obično nastanu dva ili tri rascjepa, najčešće pozadi prema međici. Ovi rascjepi, za razliku od normalnih recki na slobodnoj ivici himena, spuštaju se do njegove baze. Pri cepanju himena žena manje ili više krvari. Krvarenje je samo izuzetno toliko obilno da zahteva lekarsku pomoć koja se sastoji u podvezivanju prekinutog krvnog suda. Kod žena sa elastičnim himenom, čiji je obod veoma nizak a otvor širok, polni odnosi mogu da se obavljaju i bez rascjepa himena i bez krvarenja. Takav himen pocepa se tek u porođaju. Posle porođaja od himena zaostaju samo sitne kvržice nazvale carunculae hvmenales. Pri postojanju kožastog himena obično je obavljanje polnih odnosa nemoguće sve dok se kirurškim putem ne prošeće obod himena širok 2-3 cm.
Dražica (clitoris) je erektilan organ koji po poreklu, gradi, položaju i izgledu odgovara muškom polnom udu. Sastavljena je iz dva kavernozna tela i na njoj se razlikuju: krakovi, telo i glavica. Zbog mnoštva nervnih završetaka dražica je najosetljiviji polni organ žene. Bogata je takode i krvnim sudovima. Pri nadražaju, kavernozna tela se napune krvlju, te dražica dolazi u stanje erekcije. Ako se dražica povredi van ili, što je daleko češće, u toku porođaja, usled mnoštva krvnih sudova nastaje obilno krvarenje koje zahteva da se povreda hirurški zbrine. Pri šivenju treba voditi računa da se ne ozledi ili zašije mokraćna cev koja je blizu dražice. Zbog toga se pri šivenju dražice u mokraćnu cev obavezno stavlja kateter. U blizini
dražice, u prednjem delu velikih i malih stidnih usana nalaze se još dva kavemozna tela tremne glavice (bulbus vestibuli). To su parni organi oblika i veličine veće masline uzdužno postavljeni ispod sluzokože prednjeg zida trema. Šupljine ovih kavemoznih tela u vezi su sa šupljinama kavemoznih tela dražice, pa stoga i ona učestvuju pri erekciji dražice, sužavajući svojim bubrenjem ulaz vagine pri polnom odnosu. Dražicu inervišu hipogastrični i pudendalni živci a vaskularizuju unutrašnje pudendalne arterije i vene.
Tremne žlezde (glandulae vestibulares). Razlikuju se dve velike i više malih tremnih žlezda čiji se izvodni kanali otvaraju u tremu vagine. Od malih tremnih žlezda, najznačajnije su parauretralne Skeneove žlezde čiji se izvodni kanali otvaraju sa obje strane spoljnog otvora mokraćne cevi. Vaskularizuju ih ogranci unutrašnjih pudendamih arterija i vena. Ove žlezde predstavljaju predilekciono mjesto za gonorejičnu infekciju. Po izlečenju od gonoreje mogu se inficirati i drugim uzročnicima.
Velike tremne žlezde (grandulae Bertholini) jesu parne žlezde i smeštene su na donjoj strani urogenitalne dijafragme u donjoj trećini velikih stidnih usna prema silaznim krakovima stidnih kostiju. Izvodni kanali ovih žlezda otvaraju se u tremu vagine, u žlebu između himena i malih usana, i to na spoju njihove donje i srednje trećine. One luče sekret koji vlazi trem i ulaz u vaginu. Sekrecija se pojačava pri polnom nadražaju neposredno prije polnog odnosa, čije izvođenje tremne žlezde na taj način olakšavaju. I Bertolinijeve, kao uostalom i druge tremne žlezde, podložne su gonoreičnoj infekciji ili zapaljenju izazvanom drugim uzročnicima. Isto tako, mada veoma retko, epitel ovih žlezda može da posluži kao polazno mjesto za razvoj adenokarcinoma stidnice.

MOKRAĆNI ORGANI

Mokraćni organi žene su: bubrezi, mokraćna bešika, mokraćovod i mokraćna cev. Zbog embrionalne srodnosti i anatomske blizine s polnim organima žene, izvjesni mokraćni orgni, pa čak i svi u celini, mogu biti zahvaćeni u toku pojedinih ginekoloških oboljenja i za vrijeme trudnoće. Od mokraćnih organa biće spomenuti mokićna bešika i mokraćna cev, jer su blizu polnih organa žene.
Mokraćna bešika (vesica urinaria) je šupalj, mišićnosluzokožni organ u kome se skuplja mokraća između dva mokrenja. Ona leži u maloj karlici iza preponske simfize, i ispred uterusa, uz čiji je vratni dio tjesno priljubljena. Jedan dio dna bešike naliježe na prednji svod i gornji dio prednjeg zida vagine. Bešika je preperitonealan organ i nalazi se u Retziusovom prostoru ispred i ispod peritoneuma. Peritoneum prelazi sa mokraćne bešike na prednju stranu uterusa u predjelu njenog istmusa. Na bešici se razlikuje dno, vrh i telo. U zadnji dio dna bešike ulivaju se oba uretera, a na njegovom prednjem dijelu nalazi se unutrašnje ušće mokraćne cjevi. Trougao koji grade ulazni otvori mokraćovoda i unutrašnje ušće mokraćne cevi naziva se Lietodov bešični trougao (trigonum vesicae Lieutaudi). Puna bešika potiskuje dno uterusa i utiče na tok porođaja u doba istiskivanja ploda, a u trećem porođajnom dobu sprečava normalno odljuštivanje posteljice i time često dovodi do atoničnog krvarenja. Prilikom dugotrajnih porođaja, usled pritiska delova ploda na mokraćnu bešiku, mogu nastati oštećenja zida bešike sa konsekutivnom fistulom. Nekada, ovakve povrede, koje su kasnije zahtevale hiruršku reparaciju, bile su relativno česte. Danas, zahvaljujući napretku operativnog akušerstva, povrede mokraćne bešike, kao posljedica vaginalnih porođaja izuzetno su retke. Međutim, do povrede i oštećenja bešike, uretera i uretre dolazi ponekad i pri akušerskim i ginekološkim operacijama. To je relativno čest slučaj pri nedovoljno pažljivom radu prilikom odvajanja mokraćne bešike od prednje strane uterusa pri ponovljenom carskom rezu ili pri totalnoj ili radikalnoj histerektomiji, koje se vrše kada postoje maligne neoplazme na genitalijama žene.
Mokraćni kanal žene (urethra feminina) je dug oko 4 cm, a prečnika oko 7 mm. On polazi od dna mokraćne bešike svojim unutrašnjim otvorom (ostium urethrae internum), pa se u blagom luku iza i ispod simfize spušta naniže i napred po prednjem zidu vagine do trema gdje se otvara, na rastojanju 2,5 cm iza dražice. Zbog toga na tom rastojanju ispod dražice treba tražiti spoljni otvor mokraćne cevi, ako se on inače ne može lako zapaziti. Na samom početnom otvoru mokraćne cevi, u zidu mokraćne bešike, nalazi se mišićno pojačanje nazvano unutrašnji sfinkter uretre (m. sphincter vesicae int.). Oko srednjeg dijela uretre nalazi se njen spoljni sfinkter (m. sphincter vesicae ext.) koji se sastoji od poprečnoprugastog mišićnog tkiva.
Vagina
Vagina je sluzokožno-mišićna cijev, duga 8-10 cm. Ona se pruža od svog ulaznog otvora naviše i nazad, gradeći u stojećem stavu žene sa horizontalom ugao od oko 70°. Završava se slijepo zatvorenim krajem u koji ulazi grlić uterusa. Na vagini razlikujemo gornji slijepo zatvoreni kraja ili svod, donji kraj ili ušće, prednji i zadnji zid i dve bočne ivice.
Fornix vaginae – gornji kraj -obuhvata ga grlić uterusa, tu imamo 4 špaga: zadnji najdublji, dva bočna i prednji, najplići. Zadnji špag vagine sa gornje strane je pokriven trbušnom maramicom, koja čini dno Duglasovog prostora. Na tom mjestu samo zid vagine, peritoneum Duglasovog prostora i tanak sloj vezivnog tkiva odvaja trbušnu duplju od lumena vagine. Otuda i veliki dijagnostički i terapijski značaj zadnjeg špaga vagine, preko koga se po potrebi može punkcijom eksplorisati najniži dio trbušne duplje i ako treba, u nju ubrizgati odabrani rastvoreni medikamenti.
Ostium vaginae – ušće ili ulazni otvor vagine otvara se u tremu vagine i prije prvog polnog odnosa djelimično je zatvoren djevičnjakom (hymen).
Prednji i zadnji zid vagine su priljubljeni jedan uz drugi, pri čemu ostaje izvestan prostor na ivicama, te vagina na poprečnom presjeku ima izgled slova H.
Prednji zid je nešto kraći i svojim gornjim djelom spojen je sa bazom mokraćne bešike rastresitim vezivnim tkivom. Donjim delom je prednji zid vagine u bliskom odnosu sa uretrom sa kojom je čvrsto vezan zbijenim vezivnim tkivom. Zato je odvajanje ova dva organa teško i moguće je samo oštrim zahvatom.
Zadnji zid vagine je duži. Gornjom trećinom je u bliskom odnosu sa Duglasovim prostorom, u srednjoj trećini je od rektuma odvojen tankim slojem vezivnog tkiva, a u donjoj trećini, idući prema čmaru, rektum se udaljava od vagine i od nje je odvojen međicom.
Vagina služi za oticanje sekreta iz tijela i grlića uterusa, za oticanje menstrualne krvi u generativnom dobu žene, za obavljanje polnih odnosa i najzad, u toku porođaja predstavlja mekani dio porođajnog kanala.
Kod polno zrele žene sluznica vagine obložena je višeslojnim pločastim epitelom, koji u normalnim prilikama ne orožava. Do puberteta i posle menopauze, usled smanjenja ovarijalne funkcije i niskog nivoa estrogena u organizmu žene, epitel vagine je istanjen i sa manje slojeva. Dederlajnovi (Döderlein) bacili su stalni stanovnici vagine u doba polne zrelosti žene i oni svojom aktivnošću potpomažu samozaštitu vagine od infekcije. Pretpostavlja se, naime, da Dederlajnovi bacili iz glikogena deskvamiranih površinskih, ćelija sluzokože stvaraju mliječnu kiselinu, koja daje kiseli karakter vaginalnom sadržaju i time štiti da u vaginu i ostale unutrašnje polne organe porodru patogene bakterije.
Sluznica vagine kod žena koje nisu rađale, naročito u donje dve trećine, bogata je poprečnim naborima. Posle porođaja ovi nabori nestaju , a sluznica postaje glatka. Po sredini prednjeg i zadnjeg zida vagine takode se vidi po jedno uzdužno sluzokožno ispupčenje (columnae rugarum anterior et posterior).
Sluznica vagine, naročito u svom gornjem kraju, osjetljiva je na ovarijalne hormone i pod njihovim dejstvom trpi ciklične promjene. Ta okolnost koristi se za citohormonsku dijagnostiku.
Spolja, odnosno ispod epitela nalazi se tanak sloj vezivnog tkiva, oko koga su grupisani mišićni elementi vagine. Unutrašnji sloj mišića je cirkularan, a špoljašnji longitudinalan. Oko mišićnog sloja vagine nalazi se ponovo sloj vezivnog tkiva pojačan retkim mišićnim vlaknima. U epitelu vagine žene nema nikakvih žlezdanih formacija. Vlažnost vagine održava se sekrecijom sluzi iz grlića uterusa i transudacijom iz krvnih sudova, kojima je zid vagine naročito bogat. U slučaja infekcije grlića ili vagine, povećava se vlažnost, što se ispoljava manje ili više obilnim belim pranjem.
Vaginu inervišu ogranci pudendalnog i hemoroidalnog nerva, a snabdeva je krvlju vaginalna arterija koja se odvaja od silazne grane materične arterije. Sa donjeg kraja vagina je vaskularizovana od ogranka srednjih hemoroidalnih i unutrašnjih pudendalnih arterija. Istoimene vene prate spomenute arterije. Limfni sudovi vagine (donjeg kraja) slivaju se prema površinskim ingvinalnim žlezdama. Limfni sudovi gornjeg kraja vagine ulaze u spoljne ilijačne i hipogastrične limfne žlezde.

Materica (Uterus)

Materica je unutrašnji polni organ žene, veličine kokošijeg jajeta, a oblika spljoštene kruške, čiji je vrh okrenut nadole. Ona se nalazi u karlici i postavljena je između mokraćne bešike i rektuma. Normalno je uterus svojim dnom nagnuta prema mokraćnoj bešici, a grlićem okrenuta prema rektumu. Kod žene u uspravnom položaju uzdužna osovina uterusa zauzima horizontalan položaj u maloj karlici. U odrasle nerotkinje materica je dugačka 6 cm, a široka je u gornjem kraju 4 cm, debljine 2 cm. Teška je 4050 g. U žene koja je rađala materica je nešto većih dimenzija. Dugačka je 7,5 cm, široka u gornjem kraju 5 cm, a debljine 2,53 cm. Težina uterusa kod žena koje su rađale iznosi 5060 g. Na materici razlikujemo telo, vrat i suženi dio.
Telo uterusa (corpus uteri) je gornji, Širi dio, na kome se razlikuju dno (fundus), prednja i zadnja strana i bočne ivice. Dno uterusa je zaobljeni dio organa iznad ušća oba jajovoda. U gornjem delu bočnih ivica, na mestu gdje počinje dno uterusa, nalaze se ušća jajovoda. Ti delovi uterusa malo su upolje izbečeni i nazivaju se rogovi (cornua uteri). Nešto medijalno i napred od ušća jajovoda sa tela uterusa polaze unutrašnji krajevi lig. teres uteri. Iza i ispod pripoja jajovoda nalazi se pripoj jajničkih veza (ligamentum ovarii proprium) uterusa. Prednja strana uterusa okrenuta je mokraćnoj bešici i skoro je ravna, dok je zadnja strana okrenuta Duglasovom prostoru i malo ispupčena.
Isthmus uteri je veoma kratak dio na spoju tela i vrata. Nalazi se u visini unutrašnjeg ušća uterusa i njegova prednja strana odgovara mestu gdje peritoneum bešike prelazi na matericu. U visini istmusa art. uterine pridružuju se bočnoj ivici uterusa.
Grlić ili vrat uterusa (cervix uteri) jeste njen najniži dio. Kružnim pripojem gornjeg dijela vagine grlić uterusa podeljen je na gornji nadusminski (portio supravaginalis) i donji usminski dio grlića uterusa (portio vaginalis). Portio vaginalis u nerotkinja je koničnog, a kod rotkinja valjkastog oblika. Na njemu se razlikuje prednja i zadnja usna. One ograničavaju spoljni otvor uterusa (ostium externum uteri). Spoljni otvor uterusa u nerotkinja je kao okrugla jamica, a u rotkinja je obično poprečno ovalan. Od spoljnog otvora, kroz grlić uterusa, prolazi kanal materičnog grlića (canalis cervicis uteri). Ovaj kanal je vretenastog oblika, jer su mu gornji i donji otvori suženi, dok je sredina proširena. Od gornjeg završnog dijela kanala, koji odgovara unutrašnjem otvoru uterusa (ostium uteri internum) u visini istmusa uterusa, pruža se naviše materična duplja.
Materična duplja (cavum uteri) jeste šupljina oblika ravnostranog trougla, čija osnovica odgovara dnu uterusa, a vrh unutrašnjem otvoru uterusa. Dubina materične duplje od spoljnog otvora do dna u nerotkinja iznosi prosečno oko 5,5, a u rotkinja 6,5 cm.

Najčešće je materica u celini u odnosu na vaginu nagnuta napred i taj se položaj naziva anteverzija. Isto tako, materica je u istmičnom delu savijena, te telo sa grlićem gradi ugao otvoren napred, što se naziva antefleksijom. Odnos tela prema grliću i odnos celokupne uterusa prema vagini, sem anteverzije i antefleksije, može biti drukčiji, što se znatno rjeđe vida.

Unutrašnju površinu uterusa oblaže sluznica (endometrium). To je tanka membrana kadifastog izgleda, sa mnogobrojnim mikroskopskim otvorima materičnih žlezda. Sluznica uterusa je postavljena jednim slojem cilindričnih ćelija koje mestimično poseduju treplje. Debljina sluzokože uterusa kod polno zrele žene varira prema fazama menstrualnog ciklusa. Dubok sloj sluzokože uterusa, koji se sastoji iz vezivnog tkiva i materičnih žlezda relativno je konstantan i naziva se bazalani sloj, dok se površinski funkcionalan sloj bitno menja u toku menstrualnog ciklusa i ljušti za vrijeme menstruacije. Endometrijum cervikalnog dijela uterusa u mnogo manjoj meri učestvuje u cikličnim promenama. Na njemu ne postoji bazalan i funkcionalan sloj i ne dolazi do deskvamacije u toku menstruacije.
Ispod endometrijuma nalazi se mišićni sloj uterusa koji čini glavni dio zida uterusa i koji je van trudnoće debeo 8-10 mm. U zidu uterusa nalaze se pored mišićnih u znatno manjoj meri i vezivnotkivni elementi. Mišićni sloj zida uterusa veoma je kontraktilan. Mišićna vlakna su vretenastog oblika, dugačka oko 50 mikrona.
 Spiralna vlakna – Ona su najvažnija. Podeljena u snopove ova vlakna polaze od rogova uterusa pa se u vidu spirala spuštaju preko tela uterusa i završavaju se gotovo horizontalno na grliću uterusa.
 Uzdužna vlakna – koji polaze sa jajovoda i spuštaju se duž ivica uterusa.
 Cirkularna vlakna – Izvestan broj nezavisnih cirkularnih snopova koncentrisan je uglavnom u predelu istmusa i vrata uterusa.
Spoljna površina tela uterusa prema trbušnoj duplji najvećim delom omotana je čvrsto pripojenom trbušnom maramicom, koja čini spoljni omotač uterusa (perimetrium).
Osnovna funkcija uterusa je usadivanje oplođenog jajeta u njenu sluzokožu i razvoj ploda u njenoj duplji sve do porođaja, kada mišićni zid uterusa svojim kontrakcijama istiskuje plod u spoljašnju sredinu. Osim toga, u generativnom dobu žene, na sluzokoži tela uterusa odigravaju se ciklične promjene koje dovode do redovnih menstrualnih krvarenja.
Materične veze
Pored mišićnog dna male karlice na koje se materica oslanja, normalan položaj uterusa obezbeduju i materične veze koje je pričvršćuju za pojedine tačke na maloj karlici. Razlikuju se okrugle, široke i sakralne veze uterusa.
Ligamenta teres uteri seu ligamenta rotunda (Okrugle veze uterusa) su mišićnovezivni uporedni snopovi, koji polaze od prednje strane uterusa, ispred i unutar od ušća jajovoda, pa se naniže, upolje i unapred spuštaju kroz ingvinalne kanale i po izlasku iz njihovih spoljnih otvora, lepezasto, završavaju u koži velikih usana stidnice. Tonus ovih veza pomaže da se materica održava u fiziološkoj anteverziji i antefleksiji. Njihovo istezanje, uz razmicanje mišića međice, dovodi najpre do retroverzije, a kasnije i descenzusa i prolapsa uterusa.
Ligamenta lata uteri (Široke veze uterusa) predstavljaju široke, četvrtaste duplikature trbušne maramice sa nešto obuhvaćenog vezivnog tkiva između dva lista peritoneuma. One odozgo, napred i nazad pokrivaju jajovode, ostavljajući slobodne samo fimbrije, pa se od donje ivice jajovoda, duž bočnih ivica uterusa spuštaju prema dnu male karlice. Listovi peritoneuma širokih veza na bočnim ivicama razdvajaju se i prelaze na prednju i zadnju stranu tela uterusa, gradeći njen spoljašnji omotač (perimetrium). Spoljna ivica je slobodna, a donja ivica širokih veza je srasla sa bočnim zidom i dnom male karlice. Donje ivice širokih veza sadrže vezivno-mišićne čvrste snopove koji se kao ligamenta cardinalia uteri pružaju horizontalno od vrata uterusa do bočnih zidova male karlice.
Ligamenta sacrouterina (Zadnja ili krsnomaterična veza) jesu jaki vezivnornišićni snopovi koji, u visini i nešto ispod unutrašnjeg ušća uterusa (isthmus uteri), vezuju zadnju stranu vrata uterusa sa krsnom kosti. Fiksiranjem vrata uterusa za krsnu kost ove veze pomažu da se materica održi u svom fiziološkom položaju.

Krvni sudovi uterusa

Materici dovode krv po dve parne arterije: arteria uterina i arteria ovarica.
Arteria uterina – odvaja se od hipogastrične arterije, pruža se napred i medijalno, ulazi u široku materičnu vezu gdje u visini istmusa ukršta spreda ureter, pa prelazi na bočnu ivicu uterusa. Na tom se mestu njena najjača pobočna grana (a. vaginalis) spušta prema vagini, dok se arterija uterina duž ivice uterusa penje prema odgovarajućem rogu. Na gornjem kraju tela uterusa, u visini odgovarajućeg roga, materična arterija se račva na granu koja ide prema dnu uterusa, zatim na granu za jajovod i na granu za jajnik.
U toku trudnoće, zajedno sa rastom uterusa, uvećanjem njene zapremine i mase njenog zida, zadebljavaju i krvni sudovi preko kojih se, pored ishrane same uterusa, odvija i celokupan metabolizam ploda. Posle porođaja ili abortusa prekida se uteroplacentni krvotok i iz otvorenih krvnih sudova uterusa nastupa slabije ili jače krvarenje. Hemostaza se uspostavlja retrakcijom mišićnih snopova uterusa cirkulama poredanih direktno oko intime materičnih arteriola. Zbog uloge koju imaju u postizanju hemostaze ti se snopovi nazivaju žive veze uterusa (ligamenta viva uteri).
Vene uterusa prate materične arterije vijugajući oko njih i skupljaju krv u dva veća materičnovaginalna spleta. Iz njih, pri bazi široke veze uterusa, polaze materične vene. One prate materične arterije i ulivaju se u hipogastrične vene.

Jajnik (Ovarium)

Jajnici su parni organi, veličine i oblika badema. Smješteni su na bočnim stranama gornjeg dijela male karlice u plitkim jamicama (fossa ovarica). Bjeličasta površina jajnika do puberteta je potpuno glatka, a posle puberteta na njoj se mogu videti sitni mehurići nejednake veličine koji odgovaraju folikulima u raznim fazama razvoja. Posle prvih ovulacija i stvaranja žutih tela, koja naknadno atrofirajuu, na površini jajnika viđaju se brazde i ožiljci, sve brojniji sa starošću žene.
Jajnik nije pokriven trbušnom maramicom. U hilus jajnika, preko mesovariuma, ulaze krvni sudovi, limfni sudovi i živci.
Zadnja ivica jajnika je slobodna i okrenuta prema rektumu.
Gornji pol jajnika okrenut je materici sa kojom ga spaja jajnička veza (ligamentum ovarii proprium). Ova veza, duga 23 cm, pruža se kroz lig. latum ispod unutrašnjeg dijela jajovoda. Kroz nju u jajnik dospjeva ovarijalna grana materične arterije (ramus ovaricus a. uterinae).

Na preseku jajnika razlikuje se spolja germinativni epitel, sastavljen iz jednog reda kockastih ćelija. Ispod njega vidi se tanak zgusnut sloj vezivnog tkiva beličastog izgleda, neprovidan, nazvan tunica albuginea. Ova opna u stvari predstavlja spoljašnji zgusnut sloj kore jajnika. U vezivnom tkivu, odnosno stromi jajnika, nalaze se mnogobrojne jajne ćelije opkoljene jednim slojem zrnastih ćelija sa kojima čine formaciju nazvanu prvobitni folikul. Smatra se da se svako žensko dete rodi sa skoro 200 000 prvobitnih meškova u svakom jajniku. Od puberteta, na svakih 28 dana, sazreva po jedan prvobitni folikul. Središni dio jajnika koji se nalazi ispod kore sastavljen je iz rastresitog vezivnog tkiva i naziva se medula, a dio jajnika, kroz koji
u medulu ulaze krvni i limfni sudovi i živci, naziva se hilus i on nije pokriven korom jajnika. U jajniku, pod dejstvom hormona prednjeg režnja hipofize, sazrevaju jajne ćelije i luče se ovarijalni hormoni estrogeni i progesteron.

Jajovod (Tuba uterina)

Jajovodi su parni mišićno-sluzokožni organi cjevastog oblika dužine 8-14 cm. Oni polaze sa rogova uterusa i pružaju se ka bočnim zidovima karlice. Zid jajovoda ima prosječnu debljinu 2-3 mm i sastavljen je iz seroznog omotača (tunica serosa), mišićnog sloja (tunica muscularis) i sluzokože (tunica mucosa).
U cjelini jajovod liči na lovački rog, sa uzanim krajem usađenim u odgovarajući rog uterusa, dok je prošireni kraj slobodan u maloj karlici. Preko šupljine jajovoda, materične duplje i lumena vagine, spoljašnja sredina komunicira sa trbušnom šupljinom. Idući od abdominalnog kraja prema materici, na jajovodu razlikujemo: levkasti dio (infundibulum tubae uterinae), dug oko 2 cm. Levkasti dio jajovoda završava se u slobodnoj trbušnoj duplji sa 10-15 prstastih nastavaka ili fimbrija, od kojih je najduža fimbria ovarica. Fimbrije ili rojte nisu pokrivene trbušnom maramicom. Odmah do levkastog dijela je proširen dio jajovoda (ampulla tubae uterinae), dug 6-8 mm, a na njega se nadovezuje suženi dio jajovoda (isthmus tubae uterinae) dug 3-4 cm. Svojim unutrašnjim krajem suženi dio jajovoda dopire do odgovarajućeg roga uterusa. Kroz zid uterusa prolazi materični dio jajovoda (pars interstitialis s. pars uterina) dug l cm, čiji je prečnik lumena 1-2 mm. Na unutrašnjem kraju ovog dijela jajovoda nalazi se materično ušće jajovoda. Na sluzokoži otvorene uterusa ono se raspoznaje kao tačkica. Kroz vezivno tkivo, širokih veza, prolaze krvni i limfni sudovi za jajnike i jajovode i nervni završeci, koji inervišu ove organe.
Unutrašnje strane jajovoda su obložene sluzokožom čiji je epitel cilindričan i snabdeven trepljama. Sluznica jajovoda je veoma bogata udzužnim naborima i brazdama. Nabori su naročito visoki u abdominalnom delu jajovoda, pa se idući prema materici postepeno snižavaju.
Između peritonealnog omotača i sluzokože nalazi se mišićni dio zida jajovoda sastavljen iz spoljnog uzdužnog i unutrašnjeg kružnog sloja glatkih mišića. Prisustvo mišićnog sloja obezbeduje tonus i peristaltiku jajovoda. Zahvaljujući peristaltičkim pokretima jajovoda i treperenju trepalja sluzokože, u kanalu jajovoda postoji strujanje od abdominalnog kraja prema šupljini uterusa. Peristaltički pokreti jajovoda naročito su izraženi u vrijeme i neposredno posle ovulacije, kada se jajna ćelija prenosi u susret spermatozoidima, koji je susreću i oplodavaju obično u lumenu ampule jajovoda.

Inervacija organa male karlice

Organi male karlice imaju dvojaku inervaciju. Jedna, preko kičmenih živaca, potiče od cerebrospinainog nervnog sistema, a drugu čine živci vegetativnog sistema.
Od cerebrospinalnih živaca najvažniju ulogu ima stidni živac (n. pudendus) koji svojim motornim i senzitivnim ograncima inerviše međicu, spoljne polne organe i vaginu, dok inervacija ostalih unutrašnjih polnih organa samo malim delom potiče od vlakana cerebrospinainog sistema i uglavnom je iz vegetativnih centara.
Vegetativna inervacija organa male karlice, podrazumeva simpatičke i parasimpaticke živce koji pojedinačno ili u spletovima prate odgovarajuće krvne sudove i ulaze u unutrašnje polne organe.

Sazrevanje jajnih ćelija

Smatra se da normalna devojčica dođe na svet sa jajnicima u kojima se u vidu primordijalnih folikula (prvobitni mješak) nalaze jajne ćelije. U svakome od jajnika ima nešto oko 200 000 jajnih ćelija, u oba, dakle, ukupno oko 400 000. Svaka jajna ćelija nalazi se u jajniku u formaciji nazvanoj primordijalni folikul.
U središtu primordijalnog folikula nalazi se jajna ćelija, a oko nje jedan sloj mnogo manjih, epiteloidnih, takozvanih zrnastih ćelija. Sve to zajedno omotano je posebnom opnom, nazvanom teka folikuli. U svakom prvobitnom folikulu nalazi se po pravilu jedna jajna ćelija, ali se izuzetne mogu naći i folikuli sa dve ili više jajnih ćelija.

Odmah posle rođenja primordijalni folikuli miruju jedno vrijeme da bi obično pri kraju prve godine života neki od njih počeli da rastu. Ovo se naročito zapaža od puberteta kad se u izvjesnim folikulima, uglavnom onim koji se nalaze bliže površini jajnika, umnožavaju granulozne ćelije, koje se oko jajne ćelije redaju u više redova. Na taj način stvaraju se sekundarni folikuli. Mnogi folikuli već u ovoj fazi razvoja definitivno zaostaju i pretrpljuju propadanje, u vidu skvrčavanja, odnosno atrezije. Manji broj nastavlja svoj razvoj zajedno sa jajnom ćelijom. Dok se jajna ćelija uvećava, zrnaste ćelije oko nje sve se više umnožavaju. Na jednom kraju folikula, između ekscentrično umnoženih zrnastih ćelija, nastaju pukotine između kojih izvestan broj zrnastih ćelija podleže citolizi. Na taj način stvara se šupljina u folikulu (antrum folliculi), koja se postepeno uvećava i koja je ispunjena bistrom tečnošću nazvanom liquor folliculi. Jajna ćelija, sa nizom zrnastih ćelija biće potisnuta ka jednom polu folikula, suprotnom od njegove šupljine. Kupica zrnastih ćelija u čijoj se sredini nalazi jajna ćelija naziva se zrnasti brežuljak (cumulus ovigerus). Kada dospe u ovu fazu razvoja, folikul se naziva tercijarni folikul.
U polno zrelih žena, u ritmičnim razmacima pojedini od tercijarnih folikula dobijaju impuls za definitivno sazrevanje, dok drugi, koji su u većini zaostali u rastu, pretrpe atreziju. U jednom menstrualnom ciklusu, po pravilu, samo se jedan tercijarni folikul pretvara u zreo De-Grafov folikul. Čime je to determinisano do danas nije sasvim poznato.
U svakom slučaju, u folikulu koji nastavlja sazrevanje, zrnaste ćelije se i dalje umnožavaju, količina likvora u šupljini folikula se uvećava a zrnasti brežuljak sa jajnom ćelijom u sredini priprema se da se odvoji od pripoja sa zida folikula. Pred samo prskanje De Grafovog folikula na njemu se razlikuju, idući od spolja ka unutra, sledeći elementi: omotač folikula ili teca folliculi, sloj zrnastih ćelija koje oblažu unutrašnju površinu folikula, šupljina folikula (antrum folliculi) sa bistrom tečnošću (liquor folliculi) i na suprotnoj strani od antruma zrnasti brežuljak (cumulus ovigerus). Teka folikula ili opna folikula sastoji se iz spoljasnjeg, vezivno-tkivnog sloja, sačinjenog od vezivnih vlakana gusto priljubljenih jedno uz drugo. Ovaj sloj naziva se teca extema. Unutrašnji sloj omotača, nazvan teca interna, čine uglavnom ćelijski elementi sa krvnim i limfnim sudovima i nervnim elementima. Ćelije teke interne imaju veliku važnost u produkciji estrogenih hormona. Zrnasti brežuljak u kome se nalazi jajna ćelija sastavljen je iz zrnastih epitelnih ćelija. Ćelije epitelnog sloja, koje su neposredno uz jajnu ćeliju cilindričnog su oblika i poredane su kao palisade oko nje. One se nazivaju corona radiata. Između korone radijate i jajne ćelije stvara se providna opna staklastog izgleda koja se naziva zona pellucida (providna zona). Zreo De Grafov folikul predstavlja krupnu formaciju prečnika 15-20 mm koja u vidu providnog mehurića ispupčava površinu jajnika.
U toku sazrevanja folikula jajna ćelija se takođe uvećava. Dok je u prvobitnom folikulu njen prečnik 40-50 mikrona, u sekundarnom folikulu njen se prečnik udvostručuje, odnosno uvećava na 90 mikrona. Posle toga jajna ćelija sporije raste te u tercijarnom folikulu njen prečnik iznosi oko 100 mikrona. Najzad, kada sazre, jajna ćelija dostiže svoj najveći rast i tada se dužina njenog prečnika kreće od 110 do 150 mikrona.

Zrela jajna ćelija, dakle, najveća je ćelija u organizmu čoveka. Stavljena na tamnu podlogu, ona se kao sićušna, beličasta tačka može zapaziti čak i golim okom. Pod mikroskopom, ona je okrugla ili blago ovalna i žućkasta. U njenoj citoplazmi nalazi se jedro sa jedarcetom. Metabolizam jajne ćelije pomažu ćelije granuloze, koje je opkoljavaju i koje u odnosu na nju imaju nutritivnu funkciju. Osim toga, ćelije granuloze stvaraju folikulinsku tečnost koja ispunjava folikulinsku šupljinu.

Anatomija karlice žene 2.77/5, (55.33%), 30
Don't be shellfish...Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Google+

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Nužna polja su označena s *

Možete koristiti ove HTML oznake i atribute: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>